ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ శుక్రవారం (అక్టోబర్ 30) గుజరాత్ జిల్లా బనస్కాంత భిల్డీ పట్టణంలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి పథకం 24వ విడత నిధులను విడుదల చేశారు. ఈ పథకం కింద దేశవ్యాప్తంగా 9.34 కోట్లకు పైగా అర్హులైన రైతు కుటుంబాలకు ఒక్కో రెండు రూపాయల చొప్పున 18 వేల 680 కోట్లకు పైగా నిధులు నేరుగా రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ అయ్యాయి. ఈ ఒక్క విడత మాత్రమే కాదు.. పథకం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఇప్పటివరకు పంపిణీ అయిన మొత్తం 4.46 లక్షల కోట్ల రూపాయలను అధిగమించింది. సంచిత సహాయం 4.64 లక్షల కోట్ల రూపాయలు దాటే అవకాశం ఉంది. ను దాటే అవకాశం ఉంది.
రాజీవ్ గాంధీ 1985లో చెప్పినట్లు ప్రభుత్వం ఖర్చు పెట్టే ప్రతి రూపాయిలో అర్హులైన వారికి చేరేది కేవలం 15 పైసలే.
ఈరోజు అదే ప్రభుత్వ డైరెక్ట్ డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫ ద్వారా డబ్బును నేరుగా లబ్ధిదారుల బ్యాంక్ ఖాతాల్లో జమ చేస్తోంది.
పీఎం కిసాన్ కింద అర్హులైన ప్రతి రైతు కుటుంబానికి ఏడాదికి 6 వేల రూపాయలు.. మూడు విడతల్లో ఒక్కో విడతకు 2 వేల రూపాయల చొప్పున జమ అవుతాయి.
దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా డీబీటీ కింద ఇప్పటివరకు జరిగిన మొత్తం బదిలీలు సుమారు 54.15 లక్షల కోట్లు. ఇది పీఎం కిసాన్ కింద మాత్రమే కాదు.. మొత్తం పథకాలు కలిపి జమైన మొత్తం.
చారిత్రక నేపథ్యం
ప్రభుత్వ సంక్షేమ ఖర్చులో ఎంత భాగం నిజంగా అర్హులైన వారి వరకు చేరుతుందన్న ప్రశ్న భారత ప్రజాస్వామ్యంలో కొత్తది కాదు. 1985లో అప్పటి ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం ఖర్చు పెట్టే ప్రతి ఒక్క రూపాయిలో కేవలం 15 పైసలు లబ్ధిదారుల చేతికి చేరుతున్నట్లు బహిరంగంగా చెప్పారు. మిగిలిన 85 మంది పైసలు మధ్యవర్తులు, అసమర్థత, ప్రయోజనం పొందని వారి వద్ద మాయమవుతున్నారని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. ఆ మాట అప్పటి పరిపాలనా వ్యవస్థపై ఒక ఆత్మవిమర్శ లాంటిది. కాలక్రమంలో అది భారత సంక్షేమ విధాన చర్చలో ఒక మైలురాయి వాక్యంగా నిలిచిపోయింది. ఆ తర్వాత దశాబ్దాల్లో ఈ సమస్యను పరిష్కరించే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఆధార్, బ్యాంక్ల లింకింగ్, ఎలక్ట్రానిక్ ఖాతా నమోదు వంతెనలు, డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థలు అభివృద్ధి చెందడంతో మధ్యవర్తుల పాత్ర తగ్గింది, డబ్బును నేరుగా లబ్ధిదారుల ఖాతాల్లోకి పంపే డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ వ్యవస్థ రూపుదిద్దుకుంది. ఈ మార్పు ఒక్కరోజులో జరిగింది కాదు; పరిపాలనా సంస్కరణ, సాంకేతిక విస్తరణ, రాజకీయ ఇష్టాయిష్టాల మధ్య పలు దశల్లో సాగిన ప్రయాణం.
1985:ప్రభుత్వ ఖర్చులో పై అర్హులకు చేరేది 15 సలే రాజీవ్నని గాంధీ వ్యాఖ్యానం.
దశాబ్దాలు: ఆధార్, బ్యాంక్ ఖాతాల లింకింగ్, డిజిటల్ చెల్లింపు తదుపరి సౌకర్యాల పంపిణీ.
2019 ఫిబ్రవరి : పీఎం కిసాన్ పథకం ప్రారంభం.. అర్హులైన రైతు కుటుంబాల సంవత్సరానికి విడతకు 2 వేల చొప్పున ఏడాదికి 6 వేల రూపాయలు నేరుగా బదిలీ.
2026 అక్టోబర్ 30: గుజరాత్‌లోని బనస్కాంత జిల్లా భిల్డీలో ప్రధాని మోదీ చేతుల మీదుగా 24వ విడత నిధులు విడుదలయ్యాయి.
ఇదే కాలంలో వివిధ పథకాలలో భాగంగా డీబీటీ బదిలీల సంచిత మొత్తం దాదాపు 54.15 లక్షల కోట్ల రూపాయలు.
పథకం నిబంధనలు, అర్హతలు
పీఎం కిసాన్ కింద ఏడాదికి 6 వేల రూపాయలు విడతకు రెండు వేల చొప్పున మూడు విడతలుగా అందుతాయి. నిధులు పొందాలంటే అర్హులైన రైతులు తప్పనిసరిగా ఈకేవైసీ పూర్తి చేయాలి. బ్యాంక్ ఖాతాతో ఆధార్ సీడింగ్ అవసరమైన చోట పూర్తి చేయాలి. భూ రికార్డుల్లో సంబంధిత సీడింగ్ నిబంధనలు తీర్చాలి. ఈ నిబంధనలు ఒకవైపు అవినీతిని, అనర్హుల ప్రవేశాన్ని అరికట్టేందుకు ఉద్దేశించినవి. మరోవైపు నిబంధనలు తీర్చలేని పేద, చిన్న రైతులను బహిష్కరించే ప్రమాదం కూడా ఉంది. ఈ రెండు వైపుల మధ్య సమతౌల్యం ఎలా ఉండాలన్నది ముఖ్యమైన విధాన ప్రశ్న.
రాజకీయ, సామాజిక, మీడియా కోణాలు
ప్రభుత్వం ఈ సందర్భాన్నిడీబీటీ విజయగాథగా, పారదర్శక పాలనకు నిదర్శనంగా చెబుతోంది. రాజీవ్ గాంధీ చెప్పిన 15 పైసల యుగం నుంచి నేరుగా బ్యాంక్ ఖాతా యుగం వరకు అన్న ఫ్రెమింగ్ ప్రభుత్వానికి రాజకీయంగా బలమైనది. గత పాలనలపై ముళ్లు పొడిచే, ప్రస్తుత పాలనను గొప్పగా చెప్పుకునేందుకు ఒక నేరేటివ్. రైతు కుటుంబాలకు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనం చేరుతున్నందున, ఎన్నికల సమయంలో ఈ బదిలీలు రాజకీయ ప్రాధాన్యత పొందుతాయి.
ప్రతిపక్షాలు మాత్రం భిన్న కోణం నుంచి చూస్తారు. డీబీటీ కింద చూపించే సంచితం పీఎం కిసాన్ పథకం ఒక్కదానికే సంబంధించినవి కావు. పలు పథకాలు మొత్తం. ఇంకా అవి అనేక సంవత్సరాలుగా, గత ప్రభుత్వాల కాలంలోనూ కలిపి లెక్కించినవి. అలాగే డీబీటీ వల్ల ఎంత మొత్తం ఆదా అయింది అన్న అంచనాలు ప్రకారం మారుతుంటాయి. అవి అధికారికంగా స్థిరపడిన లెక్క కాదు. మరోవైపు ఈకేసీ, ఆధార్ సీడింగ్ తప్పనిసరి అయినందుకు అర్హులైన కొందరు రైతులు విడతలు కోల్పోతున్నారు, సాంకేతిక అడ్డంకులు పేద, వృద్ధ రైతులను ఇబ్బంది పెడుతున్నాయని విమర్శలు వస్తున్నాయి. ఈ విమర్శలను పూర్తిగా కొట్టిపారేయలేం; అవి పథకం అమలులో నిజంగా ఎదురయ్యే సమస్యలను ప్రతిబింబిస్తాయి.
సామాజిక కోణంలో, నేరుగా ఖాతాల్లో జమ అయ్యే డబ్బు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ముఖ్యంగా చిన్న, సన్నకారు రైతులకు కొంత ఊతమిస్తుంది. అదే సమయంలో ఏడాదికి 6 వేలు అన్నది, వాస్తవ వ్యవసాయ ఖర్చుల ముందు చిన్న మొత్తమే అన్న విమర్శ కూడా ఉంది; ఇది సంపూర్ణ ఆదాయ మద్దతు కాదు, పాక్షిక సహాయం మాత్రమే. ఇక మీడియా కోణంలో.. ఇలాంటి కార్యక్రమాలు టెలివిజన్, డిజిటల్ ప్లాట్ఫారాలపై పెద్ద ఎత్తున ప్రసారమవుతున్నాయి. అయితే చాలా మీడియా కవరేజ్ ఎంత మందికి ఎంత డబ్బు అన్న సంఖ్యల చుట్టూనే తిరుగుతుంది. ఎవరు పొందలేదు, ఎందుకు పొందలేదు అన్న ప్రశ్న తక్కువగా వస్తుంది. ప్రదర్శనలో పారదర్శకత ఉన్నా, ప్రతికూల వైపు కవరేజ్ సన్నగా ఉండటం వలన మీడియాకు సంబంధించిన ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.
డీబీటీ వ్యవస్థ మధ్యవర్తుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించి, ప్రతి బదిలీకి లావాదేవీ రికార్డు ఏర్పడేలా చేసి, జవాబుదారీతనాన్ని మెరుగుపరిచింది. ఆధార్ ఆధారిత ధృవీకరణ ద్వారా నకిలీ, అనర్హ లబ్ధిదారులను గుర్తించడం సులభమైంది. ఇది సంక్షేమ పంపిణీలో నిజంగా పెద్ద మార్పు. కానీ 15 పైసల లెక్కను నేరుగా ఈ పథకాలపై వర్తింపజేసి 85 శాతం లీకేజీని నివారించవచ్చు, అంత మొత్తం ఆదా అయింది అని చెప్పడం సరైనది కాదు. 85 శాతం అన్నది రాజీవ్ గాంధీ చారిత్రక వ్యాఖ్య, ఈ నిర్దిష్ట పథకాలపై ధృవీకరించిన లీకేజీ రేటు కాదు. ఆ లెక్క ప్రకారం చూస్తే, 54.15 లక్షల కోట్లలో 15 శాతం అంటే 8.1225 లక్షల కోట్లు లబ్ధిదారులకు చేరేవి. 100 శాతం బదిలీ జరిగితే 54.15 లక్షల కోట్లు చేరుతాయి.. భేదం 46.0275 లక్షల కోట్లు. ఇది ఒక ఊహాత్మక గణన మాత్రమే, అధికారికంగా నిర్ధారితమైన డీబీటీ ఆదా కాదు. దీన్ని ఆదా అని చెప్పడం కూడా అతిగా చెప్పుకోవడమే అవుతుంది.
పీఎమ్ కిసాన్ పథకం కింద ఇప్పటివరకు పంపిణీ అయినది 4.46 లక్షల కోట్ల రూపాయలకు పైగా. ఈ విడత తర్వాత అది 4.64 లక్షల కోట్ల రూపాయలను దాటవచ్చు. ఇది పథకం ఇచ్చిన ప్రయోజనం. దీనిని ఆదాగా చెప్పడం అతిశయోక్తే. నిజంగా ఖర్చు చేసిన, చేయబోయే మొత్తం. ఈ రెండు రకాల సంఖ్యలను కలిపేయకుండా చూడటం పాఠకులకు అవసరం.
పబ్బిక్ డిబేట్ లో ఈ అంశం రెండు విధాలుగా కనిపిస్తుంది. ఒక వైపు డబ్బు నేరుగా ఖాతాలో పడుతోంది, ఇది నిజమైన మార్పు అన్న సమర్థన. మరోవైపు “అర్హులైనవారు కూడా కాగితాల కారణంగా బయట ఉంటే, పారదర్శకత ఉన్నా సమానత్వం ఉందా? అన్న ప్రశ్న. ఈ రెండూ కలిసి ఉండాల్సిన అవసరం ఉంది. ఒకదాన్ని మాత్రమే ఎత్తి చూపడం అంటే అసంపూర్ణమైన చిత్రం ఇవ్వడమే అవుతుంది.
15 పైసల యుగం నుంచి నేరుగా బ్యాంక్ బదిలీల యుగం వరకు సంక్షేమ పంపిణీలో పెద్ద మార్పు వచ్చింది. ఇది నిరాకరించలేని వాస్తవం. అదే సమయంలో, పారదర్శకత ఒక సాధనం. ప్రతి అర్హుడు నిజంగా పొందేలా చేయడం అన్నది లక్ష్యం. ప్రతి రూపాయి అర్హుడి చేతికి చేరాలన్నది మంచి పాలన అర్థం. ఆ లక్ష్యానికి డీబీటీ ఎంత దూరంలో ఉంది. ఇంకా ఎంత దూరం వెళ్లాలి అన్నది చర్చించాల్సిన అంశం.
-సీతారాం కంఠంనేని
ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చింది, దయచేసి మా https://TeluguOne.com పోర్టల్‌ను అనుసరించండి, మీతో పంచుకోండి, అలాగే మీ విలువైన అభిప్రాయాలను తెలియజేయండి.
[Release 24th Installment PM Kisan Funds, DBT, Farmers Accounts, DBT journey, Telugu One]
