CJP నిరసన : జెన్జీ యువతలో కనిపించిన ఉద్యమ స్ఫూర్తిని రాజకీయంగా మలచడంలో సీజేపీ ఎక్కడ తగ్గింది? సోషల్ మీడియా హడావుడి, ప్రజా సమీకరణ, క్షేత్రస్థాయి కార్యాచరణ మధ్య అంతరం ఆందోళనను ఎలా ప్రభావితం చేసింది? జంతర్మంతర్ పరిణామాలు లేవనెత్తుతున్న ప్రశ్నలివే.
ఉద్యమం మొదలుపెట్టడం ఒక ఎత్తు.. దాన్ని లక్ష్యం దిశగా నడిపించడం మరో ఎత్తు. ప్రజల్లో అసంతృప్తిని గుర్తించడం ఎంత ముఖ్యమో, ఆ అసంతృప్తిని సంఘటిత శక్తిగా మార్చడం అంతకంటే ముఖ్యం. సోషల్ మీడియాలో లక్షలాది మందిని ఆకర్షించడం ఒక విజయమైతే.. అదే మద్దతును వీధుల్లోకి తీసుకురావడం, ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి పెంచడం, నిర్దేశించుకున్న డిమాండ్ల సాధనకు అసలైన పరీక్ష. జంతర్మంతర్ 2.0 ఆందోళనలో సీజేపీ ఎదుర్కొన్న ప్రధాన సవాలు ఇదేననే విశ్లేషణలు వినిపిస్తున్నాయి.
నీట్‌ పేపర్‌ లీకేజీ వ్యవహారంలో కేంద్ర మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా డిమాండ్‌తో గతంలో నిర్వహించిన ఆందోళన సీజేపీకి గుర్తింపు లభించింది. బొద్దింకల ప్రతీకతో సాగిన ఆ నిరసన యువతలో చర్చకు దారితీసింది. బలమైన రాజకీయ వ్యవస్థను సైతం యువత ప్రశ్నించగలదనే సందేశం వ్యాపించింది. దీంతో తదుపరి ఉద్యమంపై సహజంగానే అంచనాలు పెరిగాయి. అయితే మొదటి ప్రయత్నంతో వచ్చిన గుర్తింపును రెండో ప్రయత్నంలోనూ పునరావృతం చేయాలంటే కొత్త వ్యూహం అవసరం. జంతర్మంతర్ 2.0లో అదే కొరవడిందా అన్నది ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది.
గత విజయమే ఈసారి భారమైందా?
ధర్మేంద్ర ప్రధాన్‌ రాజీనామా డిమాండ్‌తో జరిగిన ఆందోళన తర్వాత సీజేపీ తనను తాను ఒక ప్రభావవంతమైన యువజన ఉద్యమంగా ప్రదర్శించింది. ఆ విజయం ఇచ్చిన ఉత్సాహం సహజమే. కానీ ఒక సందర్భంలో పనిచేసిన వ్యూహం ప్రతి సందర్భంలోనూ ఫలితాలను ఇస్తుందనే హామీ లేదు.
మొదటి ఉద్యమంలో ఏర్పడిన సానుకూలతను రెండో ఉద్యమానికి పునాదిగా మార్చుకోవాల్సింది. యువతను మరింత విస్తృతంగా సమీకరించడం, వివిధ విద్యార్థి సంఘాలతో సమన్వయం చేసుకోవడం, ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై విశ్వాసం కోల్పోతున్న వర్గాలను కలుపుకోవడం వంటి చర్యలు కీలకంగా మారేవి. కేవలం గత విజయాన్ని గుర్తుచేస్తూ కేంద్రం మరోసారి దిగివస్తుందని భావిస్తే అది వ్యూహాత్మక తప్పిదమే అవుతుంది.
సీఈసీ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్ రాజీనామా డిమాండ్‌తో చేపట్టిన తాజా ఆందోళనకు ముందు ముంబై, బెంగళూరులో నిర్వహించిన ర్యాలీలు ఆసక్తిని పెంచాయి. ప్రముఖ యూట్యూబర్‌ ధ్రువ్‌ రాఠీ, నటుడు ప్రకాశ్‌ రాజ్‌ వంటి వారి మద్దతు కూడా ఉద్యమానికి ప్రచార బలాన్ని ఇచ్చింది. అయితే ప్రముఖుల మద్దతు, ఆన్‌లైన్ ప్రచారానికి దృశ్యమానతను పెంచగలవే తప్ప.. అవే విజయానికి హామీ ఇవ్వలేవు.
సోషల్ మీడియా సందడికి, క్షేత్రస్థాయి పోరాటానికి తేడా!
ప్రస్తుత రాజకీయాల్లో సోషల్ మీడియా ఒక శక్తిమంతమైన సాధనం. ఒక వీడియోతో ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించవచ్చు. ఒక పోస్టుతో దేశవ్యాప్తంగా చర్చను రేకెత్తించవచ్చు. కానీ ఆ చర్చను నిరంతర ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చడానికి సంస్థాగత బలం, స్పష్టమైన కార్యాచరణ, నిరంతర సమన్వయం అవసరం.
జంతర్మంతర్ ఆందోళనకు ముందు సీజేపీ నుంచి వచ్చిన ప్రకటనలు, హెచ్చరికలు, వ్యంగ్య వ్యాఖ్యలు ఉద్యమంపై ఆసక్తిని పెంచాయి. అయితే కేంద్రం ముందుగానే అప్రమత్తమై నిరసనలను నియంత్రించేందుకు చర్యలు తీసుకుంటే ప్రత్యామ్నాయ ప్రణాళిక ఎంతవరకు సిద్ధంగా ఉందన్న ప్రశ్న తలెత్తుతోంది.
మెట్రో రైళ్లు, ఇతర రవాణా సేవలపై ఆంక్షలు విధించినట్లు తమ ప్రభావానికి నిదర్శనంగా కొందరు ఉద్యమకారులు ప్రచారం చేశారు. కానీ ప్రభుత్వ భద్రతా ఏర్పాట్లు లేదా రవాణాపై ఆంక్షలు విధించడమే ఉద్యమ విజయం కాదు. వాటి వల్ల ప్రజల్లో మరింత మద్దతు పెరిగిందా? నిరసనకారులు తమ లక్ష్యాన్ని ప్రజలకు స్పష్టంగా వివరించగలిగారా? ప్రభుత్వంపై రాజకీయ, ప్రజాస్వామ్య ఒత్తిడి పెరిగిందా? అన్నదే అసలు కొలమానం.
ప్రభుత్వం అప్రమత్తమైందని చెప్పుకోవడం ఒక అంశమైతే, ఆ అప్రమత్తతను అధిగమించి తమ డిమాండ్లపై చర్చకు ప్రభుత్వాన్ని తీసుకురావడం మరో అంశం. ఈ మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గుర్తించకపోతే ప్రచారమే విజయవంతంగా కనిపించే ప్రమాదం ఉంది.
ఇండీ కూటమి నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు
ఇదే సమయంలో సీఈసీ వ్యవహారంపై ఇండీ కూటమి చేపట్టిన నిరసనలు రాజకీయంగా మరో కోణాన్ని చూపించాయి. రాహుల్ గాంధీ, ప్రియాంక గాంధీ తదితర నేతలు నిరసనల్లో పాల్గొనడం, పోలీసుల నిర్బంధాలు ఎదురైనప్పటికీ తమ ఆందోళనను కొనసాగించడం ద్వారా ఈ జాతీయ రాజకీయ చర్చను నిలిపేందుకు ప్రయత్నించారు.
రాజకీయ పార్టీలకు సంస్థాగత వ్యవస్థ, కార్యకర్తల బలం, నాయకత్వ శ్రేణులు, వివిధ రాష్ట్రాల్లో సమన్వయ పనితీరు ఉంటాయి. సీజేపీ వంటి కొత్త తరహా ఉద్యమానికి అలాంటి నిర్మాణం ఉండకపోవచ్చు. అందువల్ల వాటినీ ఒకే ప్రమాణంతో పోల్చడం సరైంది కాదు. అయినప్పటికీ నిరసనను ఎలా కొనసాగించాలి, దానికి విస్తృత మద్దతు ఎలా సమీకరించాలి, ప్రభుత్వ స్పందనకు అనుగుణంగా తదుపరి అడుగులు ఎలా వేయాలి అనే అంశాల్లో అనుభవం ఉన్న రాజకీయ శక్తుల నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు ఉన్నాయి.
అయితే నిరసనల తీవ్రతను మాత్రమే విజయానికి కొలమానంగా తీసుకోలేం. ప్రజల మద్దతు, లేవనెత్తిన ఆధారాలు, రాజ్యాంగబద్ధమైన డిమాండ్ల స్పష్టత, సాధించిన ఫలితాలు కూడా అంతే ముఖ్యం. ఒక ఉద్యమం ప్రభుత్వాన్ని వెంటనే నిర్ణయం మార్చుకునేలా చేయకపోయినా, ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం ద్వారా దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపవచ్చు.
సీజేపీకి కావాల్సింది కొత్త ప్రచారం కాదు.. కొత్త కార్యాచరణ
సీజేపీకి దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతమైన క్యాడర్ లేదు, సంప్రదాయ రాజకీయ పార్టీల మాదిరిగా బలమైన సంస్థాగత వ్యవస్థ లేదని భావిస్తే.. దాని పరిమితులను గుర్తించి అందుకు తగిన వ్యూహాన్ని రూపొందించుకోవాలి. ప్రతి నగరంలో భారీ ర్యాలీలు నిర్వహించడం సాధ్యం కాదు. కానీ విద్యార్థి సంఘాలు, యువజన సమూహాలు, పౌర సమాజ సంస్థలతో నిరంతర సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం సాధ్యమే.
అలాగే ఏదైనా రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తినప్పుడు, విమర్శలకు ఆధారాలను జోడించడం, డిమాండ్లను స్పష్టంగా ప్రకటించడం, తదుపరి కార్యాచరణకు గడువు నిర్ణయించడం అవసరం. నిరసనకు అనుమతి లభించని పరిస్థితుల్లో చట్టబద్ధమైన ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ముందుగానే సిద్ధం చేసుకోవాలి. రోజు జరిగే కార్యక్రమంపై కాకుండా, ఉద్యమంపై దృష్టి పెట్టాలి.
ముఖ్యంగా, నాయకత్వం తన ప్రచారాన్ని ఉద్యమం కంటే పెద్దదిగా మార్చుకోకూడదు. నాయకుల వీడియోలు వైరల్ కావడం, ప్రముఖుల మద్దతు ప్రకటించడం, ప్రభుత్వ చర్యలపై వ్యంగ్య వ్యాఖ్యలు చేయడం ఇవన్నీ ఉద్యమానికి ఉపయోగపడే అంశాలు. కానీ ప్రజల సమస్య, ప్రధాన డిమాండ్‌ తెరమరుగైతే ప్రచారం తన లక్ష్యాన్ని కోల్పోతుంది.
ఇది జెన్జీ వైఫల్యమా? నాయకత్వానికి పరీక్షా?
జంతర్మంతర్ 2.0లో ఆశించిన స్థాయిలో ఫలితాలు రాకపోయినంత మాత్రాన జెన్జీ ఉద్యమ స్ఫూర్తి విఫలమైందని చెప్పడం తొందరపాటు అవుతుంది. యువతలో రాజకీయ వ్యవస్థలను ప్రశ్నించే ధోరణి పెరగడం, అధికారాన్ని జవాబుదారీగా నిలబెట్టాలనే ఆకాంక్ష వ్యక్తం కావడం ప్రజాస్వామ్యంలో కీలక పరిణామాలు.
అయితే ఆ ఆకాంక్షను ముందుండి నడిపిస్తామని చెప్పుకునే నాయకత్వానికి బాధ్యత కూడా ఎక్కువ. యువతను సమీకరించడం, వారి అసంతృప్తికి దిశానిర్దేశం చేయడం, ఆందోళనను స్పష్టమైన లక్ష్యంతో ముందుకు తీసుకెళ్లడం నాయకత్వం చేయాల్సిన పని. ఆ బాధ్యతను నిర్వహించడంలో లోపాలు ఉంటే వాటిని గుర్తించి సరిదిద్దుకోవాలి.
జంతర్మంతర్ 2.0 నుంచి సీజేపీ నేర్చుకోవాల్సిన ప్రధాన పాఠం ఇదే. సోషల్ మీడియాలో ప్రభావం ఉండటం, ప్రభుత్వాన్ని అప్రమత్తం చేయడం, పెద్ద ఎత్తున ప్రచారం పొందడం విజయానికి ప్రారంభ సూచనలు మాత్రమే. అసలు విజయం అంటే ప్రజల మద్దతును నిలబెట్టుకోవడం, ఉద్యమానికి విశ్వసనీయతను పెంచడం, డిమాండ్ల సాధన దిశగా ముందడుగు వేయడం.
చివరగా.. ఒక ఉద్యమాన్ని ప్రభుత్వం ఎంతగా పట్టించుకుందన్నదానికంటే, ఆ ఉద్యమం తన లక్ష్యానికి ఎంత దగ్గరైందన్నదే దాని విజయాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. జంతర్మంతర్ 2.0 సీజేపీకి ఎదురుదెబ్బగా కనిపించినా, దాన్ని ఆత్మపరిశీలనకు అవకాశంగా మార్చుకుంటుందా లేదా అన్నదే ఆ సంస్థ భవిష్యత్తును నిర్ణయించనుంది. యువతలో ఉన్న ఉద్యమ స్ఫూర్తిని ప్రచార విజయంగా పరిమితం చేస్తారా? లేక దాన్ని దీర్ఘకాలికంగా అమలు చేస్తారా? అన్నదానికి రాబోయే రోజుల్లోనే సమాధానం లభిస్తుంది.
